Dlaczego Ukraina to zrobiła?

Ukraiński rząd tłumaczył decyzję potrzebą zabezpieczenia surowców strategicznych dla własnego przemysłu stalowego i obronnego. Istotnym tłem jest duży wzrost eksportu złomu w ostatnich latach oraz próbne narzucanie wysokich ceł eksportowych, które nie zdołały zatrzymać odpływu surowca. W efekcie władze postanowiły ustalić zero kwot eksportowych, co skutkuje tym, że teoretycznie eksport stał się niemożliwy. 

Natychmiastowy efekt: szok podażowy

Ukraina była jednym z kluczowych dostawców złomu stalowego do Europy Środkowo-Wschodniej, w tym do Polski. Po wprowadzeniu zakazu eksportu:

• z dnia na dzień zniknęły tysiące ton złomu miesięcznie,
• importerzy stracili przewidywalny, relatywnie tani strumień surowca,
• huty zostały zmuszone do natychmiastowego poszukiwania alternatywnych źródeł.

To był klasyczny szok podażowy, którego rynek nie był w stanie szybko zneutralizować.

Presja na rynek krajowy w Polsce

Brak złomu z Ukrainy spowodował, że:

• huty i duzi traderzy zwiększyli zakupy na rynku krajowym
• wzrosła konkurencja o ten sam surowiec pomiędzy hutami
• ceny skupu zaczęły rosnąć szybciej niż ceny wyrobów stalowych.

W praktyce:

• złom „lekki” i „średni” zdrożał szybciej niż ciężki,
• paczki wsadowe i złom jakościowy stały się towarem strategicznym,
• różnice cenowe pomiędzy regionami Polski zaczęły się zacierać.

 Zaburzenie łańcuchów dostaw

Zakaz eksportu z Ukrainy nie oznaczał tylko „braku surowca”, ale:

• zerwanie utrwalonych łańcuchów logistycznych,
• konieczność przebudowy kontraktów,
• wzrost kosztów transportu (dalsze kierunki, dłuższe trasy).

Część hut:

• musiała przejściowo obniżać moce produkcyjne,
• zaczęła bardziej agresywnie kontraktować złom z wyprzedzeniem,
• wprowadziła ostrzejsze wymagania jakościowe, aby ograniczyć straty.

Efekt domina w Europie

Polska, Niemcy, Czechy i Słowacja zaczęły konkurować o te same wolumeny złomu:

• wzrosły ceny w całej Europie Środkowej,
• rynki dotychczas eksportujące złom (np. Bałkany) zaczęły go zatrzymywać lokalnie,
• różnice cenowe między UE a rynkami pozaunijnymi się zmniejszyły.

W efekcie:

• europejska cena złomu została „podciągnięta” w górę,
• CBAM dodatkowo wzmocnił presję na surowiec niskoemisyjny,
• złom stał się nie tylko surowcem, ale narzędziem polityki przemysłowej.

Co było kluczowe dla wzrostu cen?

Wzrost cen złomu nie wynikał z jednego czynnika, lecz z ich kumulacji:

• brak importu z Ukrainy,
• presja hut na zabezpieczenie wsadu,
• droższa logistyka,
• polityka klimatyczna UE (CBAM),
• ograniczona elastyczność podaży złomu w krótkim terminie.
• trudne warunki zimowe panujące niemalże w całej Europie

To wszystko sprawiło, że rynek nie miał „bufora bezpieczeństwa”.

Wniosek rynkowy

Zakaz eksportu złomu z Ukrainy:

• rwale zmienił układ sił na rynku złomowym w regionie,
• uświadomił hutom i traderom, że złom to surowiec strategiczny,
• zwiększył znaczenie długoterminowych kontraktów i relacji z dostawcami.

Dla Polski oznacza to jedno: rynek złomu stał się bardziej lokalny, droższy i bardziej konkurencyjny – i to nie jest zmiana chwilowa.